Nasıl Ders Çalışılır? Verimli Öğrenmek İçin 7 Yöntem

“Saatlerce çalışıyorum ama konular aklımda kalmıyor.” Böyle düşündüğünüzde yalnızca çalışma süresini artırmaya odaklanmayın. Önce şu soruyu sorun: Çalışma sonunda ne öğrendiğimi nasıl kontrol ediyorum?

Bu rehberde önerdiğimiz düzen dört parçadan oluşuyor: hedefi belirlemek, konuyu anlamak, kaynağa bakmadan hatırlamayı denemek ve sonucu kontrol etmek. Aşağıdaki yöntemleri MEB-AGS, ÖABT ve diğer sınavlara hazırlıkta kendi derslerinize uyarlayabilirsiniz. Süreler ve soru sayıları örnektir; herkes için zorunlu bir reçete değildir.

1. Ders adını değil, tamamlanacak işi yazın

“Bugün matematik çalışacağım” yerine “Problemlerde denklem kurmayı çalışacağım, ardından 12 soruda çözüm yolumu açıklayacağım” yazın. İlk cümle bir niyet, ikincisi ise kontrol edilebilir bir görevdir.

Bir çalışma oturumuna başlamadan önce kullanacağınız kaynağı, işleyeceğiniz küçük konuyu ve sonunda üreteceğiniz çıktıyı belirleyin. Çıktınız bir soru seti, üç açıklama ya da kısa bir karşılaştırma tablosu olabilir.

Bitiremediğiniz bir görev olduğunda bütün günü başarısız saymak yerine görevin boyutunu değerlendirin. “Bir üniteyi bitirmek” başlangıç için büyük kalıyorsa onu alt başlıklara ayırın.

2. Okuduktan sonra kaynağı kapatıp hatırlayın

Aktif hatırlama, bilgiyi görmeden geri getirmeye çalışmaktır. Bir sayfayı okuduktan sonra kitabı kapatıp ana fikirleri yazabilir veya kendinize kısa sorular sorabilirsiniz. Deneysel araştırmalar, öğrenilen bilgiyi tekrar tekrar hatırlama çalışmasının gecikmeli testlerde kalıcılığı destekleyebildiğini göstermektedir. [1]

Örneğin bir öğretim yöntemini çalıştıktan sonra “Ne amaçla kullanılır?”, “Nasıl uygulanır?” ve “Benzer yöntemden farkı nedir?” sorularına cevap verin. Cevabınızı yazdıktan sonra notunuzla karşılaştırın.

Eksik hatırlamanız çalışmanın boşa gittiği anlamına gelmez. O anda hangi bilgiye yeniden dönmeniz gerektiğini görmüş olursunuz. Yanlış cevabı kontrol etmeden tekrar etmeyin.

3. Tekrarı aynı güne yığmak yerine aralıklara bölün

Aralıklı tekrar çalışmalarında, öğrenme oturumları arasındaki sürenin sonraki hatırlamayı etkilediği görülmektedir. Uygun aralık, bilginin ne kadar süre sonra hatırlanacağına göre de değişebilir; bu nedenle herkes için tek bir ideal tekrar takvimi yoktur. [2]

Başlangıç denemesi olarak yeni konuyu ertesi gün, birkaç gün sonra ve bir hafta sonra kontrol edebilirsiniz. Bunu kesin bir “1-3-7 kuralı” gibi değil, değiştirilebilir bir taslak olarak kullanın.

Konuyu rahat hatırlıyorsanız sonraki kontrolü daha ileriye taşıyın. Sürekli unutuyorsanız aralığı kısaltın ve önce kavramı gerçekten anlayıp anlamadığınızı inceleyin. Tekrar sırasında bütün dersi baştan açmak yerine önce kendinize soru sorun.

4. Video dersini soru ve açıklamayla tamamlayın

Video izleme süresini tek başına öğrenme ölçütü kabul etmeyin. Her anlamlı bölümün sonunda videoyu durdurup öğretmenin anlattığını kendi cümlelerinizle açıklamayı deneyin. Çözümlü örneklerde ise çözüm gösterilmeden önce soruya kendiniz başlayın.

Not alırken bütün cümleleri kopyalamak yerine anlamadığınız noktayı ve daha sonra çözmek istediğiniz soruyu kaydedin. Böylece tekrar açmanız gereken bölümü de belirlemiş olursunuz.

Önerilen küçük döngü şöyle olabilir: bir alt başlığı izle, kaynağı kapat, üç soruya cevap ver, cevaplarını kontrol et. Bunu dersinizin yapısına göre düzenleyin.

5. Soru sayısını değil, geri bildirimi de takip edin

Çözdüğünüz testten sonra yalnızca doğru sayısını yazıp geçmeyin. Çoktan seçmeli testlerle yapılan bir araştırmada, cevaplara ilişkin geri bildirim verilmesi sonraki doğru hatırlamayı artırmış ve yanlış seçeneklerden öğrenilen hatalı bilgileri azaltmıştır. [3]

Bu bulguyu çalışma düzeninize taşımak için yanlışlarınızın yanına kısa bir açıklama yazın: “Kavramı karıştırdım”, “İşlem hatası yaptım” veya “Soru kökündeki olumsuz ifadeyi kaçırdım.” Ardından o hataya uygun bir görev seçin.

Sorunun çözümünü okuyunca tanıdık gelmesini yeterli görmeyin. Açıklamayı kapattıktan sonra çözümün neden doğru olduğunu yeniden anlatmayı deneyin.

6. Uygulanabilir çalışma blokları seçin

Önce günlük sorumluluklarınızın dışında gerçekten ayırabildiğiniz zamanı belirleyin. Takvime yazdığınız süreyi sürekli kaçırıyorsanız daha küçük bloklarla başlayın.

Örneğin 30 dakikalık konu çalışmasını kısa bir mola, 20 dakikalık soru çözümü ve 10 dakikalık kontrolle tamamlayabilirsiniz. Bu dağılım bilimsel olarak herkes için en iyi oran değildir; başlangıçta deneyebileceğiniz bir çalışma örneğidir.

Her bloğun sonunda “Süre doldu mu?” sorusuna ek olarak “Hedeflediğim işi tamamladım mı?” sorusunu da sorun. Takvimde telafi için boşluk bırakın; bütün günü aralıksız görevlerle doldurmayın.

7. Haftalık değerlendirmeyle programı düzeltin

Hafta sonunda yalnızca kaç saat çalıştığınızı toplamayın. Kaynağa bakmadan açıklayabildiğiniz konuları, tekrar eden hataları ve tamamlanamayan görevleri inceleyin.

Örneğin konu çalışmasını tamamlamış fakat sorulara geçememişseniz sonraki haftaya daha fazla video eklemek yerine uygulama alanı açın. Belirli bir konuyu üç kez tekrar ettiğiniz hâlde açıklayamıyorsanız farklı bir örnek veya öğretmen açıklamasıyla yeniden ele alın.

Programınızı bu gözlemlerle değiştirmeyi bir eksiklik değil, planlamanın parçası olarak görün.

Sık sorulan sorular

Günde kaç saat ders çalışmalıyım?

Tek bir saat hedefi yerine mevcut düzeyinizi, kalan konuları ve günlük sorumluluklarınızı birlikte değerlendirin. Önce sürdürebildiğiniz bir düzen kurun, sonra tamamlanan işe göre ayarlayın.

Konu bitmeden soru çözülür mü?

Çalıştığınız küçük başlığa uygun soruları konu ilerlerken kullanabilirsiniz. Henüz öğrenmediğiniz kapsamlı soruları ise seviyenizi ölçen bir sonuç gibi değerlendirmeyin.

Not tutmak mı, soru çözmek mi daha önemli?

Birini diğerinin yerine koymayın. Notu anlamadığınız noktayı düzenlemek, soruyu ise bilgiyi kullanmayı denemek ve eksiklerinizi görmek için kullanın.

Bugün küçük bir çalışma döngüsüyle başlayın

Bir konu seçin; kısa bir hedef yazın, çalışın, kaynağı kapatın ve öğrendiklerinizi kontrol edin. Ardından sonraki tekrar gününü belirleyin. Çalışmanız sık sık bölünüyorsa “Ders Çalışırken Odaklanma” rehberindeki ortam ve bildirim düzenlemelerini deneyin.

İlgili rehberler

• Ders Çalışırken Odaklanma: Dikkatinizi Toplamak İçin 7 Adım
• Deneme Analizi Nasıl Yapılır? AGS ve ÖABT İçin Rehber

Kaynaklar

[1] Karpicke ve Roediger (2008), The Critical Importance of Retrieval for Learning

[2] Cepeda ve arkadaşları (2008), Spacing Effects in Learning: A Temporal Ridgeline of Optimal Retention

[3] Butler ve Roediger (2008), Feedback Enhances the Positive Effects and Reduces the Negative Effects of Multiple-Choice Testing