Ders Çalışırken Odaklanma: Dikkatinizi Toplamak İçin 7 Adım

Kitabı açıyorsunuz, birkaç paragraf okuyorsunuz ve eliniz telefona gidiyor. Yeniden başladığınızda bu kez yapılacak başka bir iş aklınıza geliyor. “Ders çalışırken odaklanamıyorum” dediğinizde kendinize hemen bir etiket koymak yerine, çalışmanın nerede bölündüğünü inceleyin.

Bu yazıda odaklanmayı artırmak için deneyebileceğiniz bir düzen öneriyoruz: başlayacağınız işi küçültmek, dış kesintileri azaltmak ve dikkatiniz dağıldığında uygulayacağınız dönüş adımını önceden belirlemek. Hedef, hiç dağılmayan bir dikkat değil; yeniden başlayabileceğiniz bir çalışma sistemi kurmak.

1. İlk görevi küçük ve görünür hâle getirin

“Bu akşam bütün konuyu bitireceğim” yerine ilk adımı belirleyin: bir örnek soru, iki sayfalık okuma ya da kısa bir kavram karşılaştırması. Büyük hedefinizi kaldırmanız gerekmiyor; yalnızca başlangıç görevini küçültüyorsunuz.

Masaya oturmadan önce defterin üstüne “Şimdi yapacağım iş” diye bir satır açın. O satıra tek bir görev yazın. Başladığınızda başka ne yapacağınıza karar vermek yerine önünüzdeki işe geçin.

Örneğin “Tarih çalış” yerine “Bu iki olayın nedenlerini ve sonuçlarını karşılaştır” yazabilirsiniz. Oturum sonunda görevin tamamlanıp tamamlanmadığını da kontrol edin.

2. Bildirimi gördükten sonra direnmek yerine önceden kapatın

Bir deneysel çalışmada, telefon bildirimlerinin cihazla doğrudan etkileşim olmasa bile dikkat gerektiren görevde performansı bozabildiği bulunmuştur. Bu, tek bir bildirimin herkeste aynı etkiyi yaratacağı anlamına gelmez; ancak çalışma sırasında bildirimleri azaltmak için makul bir gerekçedir. [1]

Başlamadan önce gereksiz bildirimleri kapatın. Gerekli aramalar için istisna tanımlayabiliyorsanız yalnızca o kişilere izin verin. Dersi telefondan izlemiyorsanız cihazı masanın dışında tutmayı deneyin.

Telefonla çalışmanız gerekiyorsa tek bir ders materyalini açın; mesajları kontrol edeceğiniz zamanı ayrıca belirleyin. Bildirim ayarlarıyla uğraşmayı da uzun bir hazırlık törenine dönüştürmeyin: amaç çalışmaya geçmek.

3. Bir oturumda bir ana iş seçin

Konu videosu, mesajlaşma ekranı ve deneme sonuçları aynı anda açıkken hangi işi yürüttüğünüzü takip etmek zorlaşabilir. Bunun yerine her oturuma tek bir ana amaç verin: konuyu anlamak, soru çözmek veya yanlışları incelemek.

Bu amaç için gerekli olmayan sekmeleri kapatın. İlgili notu ve soru kaynağını ulaşabileceğiniz yerde bırakın. Ders sırasında aklınıza farklı bir konu geldiğinde hemen o konuya geçmek yerine kenara bir kelimeyle not edin.

Örneğin sayısal problem çözerken tarih programınızı değiştirmeyi düşündünüz. “Tarih planı” diye yazın ve mevcut soruya dönün. Notun kendisini yeni bir yapılacaklar listesi hazırlama oturumuna çevirmeyin.

4. Çalışma ve mola süresini deneyerek ayarlayın

25 dakika çalışma ve 5 dakika mola ya da 40 dakika çalışma ve 10 dakika mola gibi düzenleri başlangıç denemesi olarak kullanabilirsiniz. Bunları herkes için geçerli bir dikkat sınırı veya garantili başarı formülü olarak görmeyin.

İlk birkaç oturumda ne zaman dağıldığınızı, hangi görevde daha rahat ilerlediğinizi ve moladan ne kadar kolay döndüğünüzü not edin. Süreyi bu gözlemlere göre değiştirin.

Molaya çıkmadan önce dönüşte yapacağınız ilk işi belirleyin: “Sekizinci sorudan devam edeceğim” gibi. Mola sırasında ayağa kalkmayı, su almayı veya kısa süre uzağa bakmayı seçebilirsiniz. Süreyi uzatan bir uygulamayı fark ederseniz sonraki molada farklı bir seçenek deneyin.

5. Dikkatiniz dağıldığında dönüş adımınız hazır olsun

Daldığınızı fark ettiğinizde bütün oturumu iptal etmeyin. Önce nerede kaldığınızı bulun; ardından bir sonraki küçük eylemi seçin. “Son cümleyi yeniden oku”, “Verilenleri yaz” veya “İlk işlemi kur” gibi somut bir adım belirleyin.

Kendinizle uzun bir iç tartışmaya girmek yerine bu adımı uygulamayı deneyin. Bir düşünce tekrar tekrar dönüyorsa tek satırla not edin ve ona ne zaman bakacağınızı belirleyin.

Gün sonunda kaç kez dağıldığınızı yalnızca kendinizi eleştirmek için saymayın. Kesintinin kaynağını anlamak için kullanın: telefon, ortam, belirsiz görev veya sürekli değiştirdiğiniz çalışma malzemesi mi?

6. Sessizlik ve müzik tercihini kendi çalışmanızla karşılaştırın

Müzikle çalışmanın herkes için en iyi seçenek olduğunu varsaymayın. Benzer zorlukta iki kısa görev seçip birini sessiz, diğerini tercih ettiğiniz arka plan sesiyle deneyebilirsiniz.

Hangisinde daha çok soruya döndünüz? Hangisinde metni yeniden okudunuz? Sadece ortamın hoşunuza gitmesini değil, görevi nasıl tamamladığınızı da değerlendirin. Bu kişisel denemeden genel bir bilimsel sonuç çıkarmayın; yalnızca kendi ortamınızı düzenlemek için yararlanın.

Dışarıdaki sesi tamamen kontrol edemiyorsanız en zor görevinizi daha az bölündüğünüz zaman dilimine koymayı deneyin.

7. Odaklanmayı haftalık düzeninizin parçası yapın

Bir günün iyi veya kötü geçmesiyle bütün çalışma alışkanlığınız hakkında karar vermeyin. Bir hafta boyunca başlangıç saatinizi, ana görevinizi ve sizi bölen en belirgin etkeni kısa biçimde kaydedin.

Ardından yalnızca bir değişiklik seçin. Örneğin ilk hafta bildirimleri kapatın; sonraki değerlendirmede görevleri küçültmeye odaklanın. Bir anda bütün düzeni değiştirirseniz hangi değişikliğin sizin için kullanışlı olduğunu ayırt etmek zorlaşabilir.

Sık sorulan sorular

Ders çalışmaya başlayamıyorum; ilk adım ne olmalı?

Gerekli kaynağı açın ve birkaç dakikada başlayabileceğiniz tek bir görev seçin. İlk oturumun hedefini tüm günü kurtarmak değil, belirlediğiniz işi başlatmak olarak düşünün.

Her dikkatim dağıldığında mola vermeli miyim?

Önce kısa bir geri dönüş adımı deneyin. Molaları önceden planlayın; sürekli bölünüyorsanız görevin boyutunu ve ortamı yeniden değerlendirin.

Bu yöntemler dikkatle ilgili her sorunu çözer mi?

Hayır. Bunlar çalışma düzeni önerileridir; tanı veya tedavi yöntemi değildir. Güçlük uzun süredir devam ediyor ve günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir uzmandan değerlendirme almak uygun olur.

Bir sonraki oturum için hazırlığınız

Tek görev yazın, gerekli materyali açın, bildirimleri azaltın ve moladan dönüş adımınızı belirleyin. Ardından “Nasıl Ders Çalışılır?” rehberindeki hatırlama ve kontrol döngüsünü bu oturuma ekleyin. Odaklanmayı, ne öğrendiğinizi değerlendirdiğiniz bir çalışma düzeniyle birlikte ele alın.

İlgili rehberler

• Nasıl Ders Çalışılır? Verimli Öğrenmek İçin 7 Yöntem
• Deneme Analizi Nasıl Yapılır? AGS ve ÖABT İçin Rehber

Kaynaklar

[1] Stothart, Mitchum ve Yehnert (2015), The Attentional Cost of Receiving a Cell Phone Notification